VİOP

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Nedir?

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) , vadeli finansal ürünlerde düşük teminat ile yüksek miktarda iki yönlü işlem yapmak isteyen kurumsal ve bireysel yatırımcıların buluştuğu pazardır.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) ile ilgili olarak yapılan tanımda; “Borsa İstanbul bünyesinde işlem gören sermaye piyasası araçları üzerine düzenlenmiş vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile diğer türev araçlarının elektronik ortamda alım ve satımının yapıldığı piyasaların kısa adıdır” ifadelerine yer verilmiştir.

Türkiye sermaye piyasalarındaki büyümeye paralel olarak VİOP’ta işlem yapmak isteyen kurum ve bireylerin artması ile işlem hacminde önemli ölçüde artış kaydedilmiştir.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Pazarları

Piyasada işlem gören sözleşmeler türlerine ve işlem esaslarına göre 10 ayrı pazar altında toplanmıştır.

Bu pazarlar otorite tarafından;

Döviz Türev Pazarı,

Elektrik Türev Pazarı,

Emtia Türev Pazarı,

Endeks Türev Pazarı,

Kıymetli Madenler Türev Pazarı,

Pay Türev Pazarı,

Yabancı Endeksler Türev Pazarı,

Metal Türev Pazarı,

BYF Türev Pazarı,

Faiz Türev Pazarı olarak kategorize edilmiştir.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) İşlem Gören Sözleşmeler, Fiyat Kotasyonları ve Minimum Fiyat Adımları

Sözleşme Tipi Fiyat Kotasyonu ve Minimum Fiyat Adımı
BIST 30 Endeks Vadeli İşlem 0,025 TL (Endeks Değeri/1000)
BIST 30 Endeks Opsiyon 0,01 TL (Endeks Değeri/1000)
Mini BIST 30 Endeks Opsiyon 0,01 TL (Endeks Değeri/1000)
Pay Vadeli İşlem 0,01 TL (Bir adet dayanak varlık için)
Pay Opsiyon 0,01 TL (Bir adet dayanak varlık için)
DolarTL Vadeli İşlem 0,0001 TL (1 Amerikan Doları için)
EuroTL Vadeli İşlem 0,0001 TL (1 Euro için)
EUR/USD Vadeli İşlem 0,0001 USD (1 Euro için)
Ruble/TL Vadeli İşlem 0,00001 TL (1 Ruble için)
Yuan/TL Vadeli İşlem 0,0001 TL (1 Yuan için)
DolarTL Opsiyon Sözleşmeleri 0,1 TL (1000 Amerikan Doları için)
Altın Vadeli İşlem 0,01 TL (1 gram Altın için)
Dolar/Ons Altın Vadeli İşlem 0,05 USD (1 ons Altın için)
EgePamuk Vadeli İşlem 0,005 TL (1 kg pamuk için)
Anadolu Kırmızı Buğday Vadeli İşlem 0,0005 TL (1 kg kırmızı buğday için)
Makarnalık Buğday Vadeli İşlem 0,0005 TL (1 kg makarnalık buğday için)
Baz Yük Elektrik Vadeli İşlem 0,10 TL (1MWh elektrik enerjisi için)
SASX 10 Endeksi Vadeli İşlem 0,25 TL (Endeks Değeri)
Hurda Çelik Vadeli İşlem 0,01 USD (1 ton çelik hurdası için)
FBIST BYF Vadeli İşlem 0,25 TL (10 adet katılım payı için)
Aylık Gecelik Repo Vadeli İşlem 0,01
Üç Aylık Gecelik Repo Vadeli İşlem 0,01

Sözleşmelerde kullanılacak fiyat kotasyonu ve minimum fiyat adımı sözleşme unsurları içerisinde Borsa tarafından belirlenmekte olup, 13.11.2017 tarihi itibariyle son durumu şöyledir;

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) İşlem Saatleri

Pazarlar Normal Seans saatleri
Pay Türev Pazarı 09:30 - 12:40
Diğer Türev Pazarları 09:30 - 18:15

 

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) Vade Süreleri, Sözleşme Vadesi ve Son İşlem Günü

Sözleşmelerin vade ayları sözleşme unsurları içerisinde Borsa tarafından belirlenmektedir.

Otorite tarafından aksi belirtilmedikçe, Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde vade ve son işlem günü her vade ayının son iş günü yapılır. Yurt içi piyasaların resmi tatil nedeniyle yarım gün olması durumunda ise sözleşmenin vadesi ve son işlem günü bir önceki iş günüdür.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) Günlük Uzlaşma Fiyatları

Günlük uzlaşma fiyatı, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde işlem günü sonunda açık pozisyonların yeniden değerlemesinde ve hesapların güncellemesinde esas alınan fiyattır.

Pay Opsiyon, Pay Endeks Opsiyon, Mini Pay Endeks Opsiyon ve Dolar/TL Opsiyon Sözleşmeleri için Günlük Uzlaşma Fiyatları şöyle hesaplanmaktadır.

a) Seans sona ermeden önceki son 10 dakika içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı,

b) Eğer son 10 dakika içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde geriye dönük olarak bulunan son 10 işlemin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı,

c) Seans içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı,

d) Seans içerisinde hiç işlem yapılmamışsa, dayanak varlık ve dayanak varlığa bağlı diğer sözleşmelerdeki fiyatlar dikkate alınarak hesaplanan teorik fiyatlar günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.

Seans sonunda yukarıda belirtilen yöntemlere göre günlük uzlaşma fiyatının hesaplanamaması veya hesaplanan fiyatların piyasayı doğru olarak yansıtmadığına kanaat getirilmesi halinde Borsa tarafından, teorik fiyat, bir önceki günkü uzlaşma fiyatı veya seans sonundaki en iyi alış ve satış fiyatları dikkate alınarak günlük uzlaşma fiyatı tespit edilebilir.

Özel Emirler Pazarında gerçekleşen işlemler yukarıdaki hesaplamalara dahil edilmez. Uzlaşma Fiyatı Komitesi tarafından günlük uzlaşma fiyatının değiştirilme durumu saklıdır.

Vadeli İşlem Sözleşmeleri için Günlük Uzlaşma Fiyatı:

Vadeli işlem sözleşmeleri için günlük uzlaşma fiyatı aşağıdaki şekilde hesaplanmaktadır

a) Seans sona ermeden önceki son 10 dakika içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.

b) Eğer son 10 dakika içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde geriye dönük olarak bulunan son 10 işlemin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı alınır.

c) Seans içerisinde 10’dan az işlem yapıldıysa, seans içerisinde gerçekleştirilen tüm işlemlerin miktar ağırlıklı ortalama fiyatı,

d) Seans içerisinde hiç işlem yapılmamışsa, bir önceki günün uzlaşma fiyatı günlük uzlaşma fiyatı olarak belirlenir.

(Seans sonunda günlük uzlaşma fiyatı ve Vadeli işlem sözleşmeleri için günlük uzlaşma fiyatı en yakın fiyat adımına yuvarlanır)

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası (VİOP) Emir Tipleri

Emir Yöntemleri

İşlem sistemine girilecek emirlerde aşağıda belirtilen dört fiyat belirleme yönteminden birinin seçilmesi gerekmektedir.

Limit (LMT)

Limit emir, belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat ve miktar girilmesi zorunludur.

Piyasa (PYS)

Emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. “Piyasa” yöntemi seçildiğinde ekranda oluşan “En İyi Fiyat” seçeneğinin işaretlenmesi durumunda ise emir sadece Piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir.

Piyasa” emir türü “Gerçekleşmezse İptal Et” ya da “Kalanı İptal Et” emir geçerlilik süreleri seçilerek Sisteme iletilebilir.

Piyasadan Limite

Piyasa emirleri gibi fiyatsız olarak sadece miktar belirtilerek girilen emirlerdir. Karşı taraftaki sadece en iyi fiyat kademesinde bekleyen emirlerle eşleşerek işleme dönüşürler. Ancak işleme dönüşmeyen kısım, gerçekleşen son işlem fiyatını alarak limit fiyatlı emre dönüşür ve emir defterinde beklemeye geçer. Sürekli işlem seansında girilen bir piyasadan limite emir, karşı tarafta bekleyen bir emir olmaması durumunda hemen iptal edilir.

Şarta Bağlı (SAR)

Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan (aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha düşük fiyatlardan Piyasada işlem olması durumunda, emrin işlem sisteminde aktif hale gelmesi amacıyla kullanılır. Şarta bağlı emir türünün kullanılması durumunda, emir giriş yönteminin yanı sıra aktivasyon fiyatının da belirtilmesi zorunludur.

Emir Geçerlilik Süreleri

Sisteme gönderilecek emirlerde aşağıda belirtilen emir geçerlilik sürelerinden birinin seçilmesi gerekmektedir.

Günlük Emir (GUN)

Emir, girildiği günde geçerlidir. Gün sonuna kadar eşleşmezse işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir.

İptale Kadar Geçerli (IKG)

Emir, girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi seçildiğinde, emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir.

Tarihli Emir (TAR)

Emir, işlem sistemine girilirken belirtilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda işlem sistemi tarafından otomatik olarak iptal edilir. İşlem sisteminde, sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin verilmez.

Gerçekleşmezse İptal Et (GIE)

Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

Kalanı İptal Et (KIE)

Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının veya bir kısmının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür.

Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) Vergilendirme

VİOP’tan elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Kaynak: Borsa İstanbul